تفکر سیستمی راهی واسه دیدن دنیاست. تفکر سیستمی تنها راه جست وجو و هدایت یک سیستم پیچیده مثل سیستم آموزشیه. پیتر سنگه قوانینی رو جلو رهبران قرار داده و اونا رو واسه عبور از راه سخت آموزش کارمندان راهنمایی می کنه. در این مقاله با ۱۱ قانون تفکر سیستمی از دیدگاه پیتر سنگه آشنا میشید و درمی یابید که چیجوری مشارکت گروهی می تونه شما رو به مقصدی امن برسونه.

 

۱. مشکلات امروزی از راه حلای سنتی ناشی می شن

قانون اول تفکر سیستمی پیتر سنگه درباره مشکلات و راه حل آنهاست. همه ما عاشق حل مسئله هستیم. وقتی آخرین قسمت پازلی رو پیدا می کنیم، تصمیمی می گیریم یا مشکلی رو حل می کنیم، در پوست خود نمی گنجیم. اما خیلی از مشکلاتی که الان با اونا سرو کله می زنیم، به دلیل کارایی هستن که قبلا به تنهایی یا به شکل گروهی انجام دادیم. تصمیماتی که امروز می گیریم، مشکلات فردایمان می شن! راه حل اینه که به افراد گروه خود کمک کنیم مشکل رو تشخیص بدن، چارچوب بندی کنن و به طور جمعی واسه اون راه حلی پیدا کنن. افراد گروه با دیدگاه ها و نقطه نظرات متفاوت، کمک می کنن تصمیمی بگیریم که اثرات جانبی و ناخواسته ی کمتری داشته باشه.

۲. هرچه بیشتر فشار بیارین، سیستم شما رو بیشتر پس میزنه

۱۱ قانون تفکر سیستمی از دیدگاه پیتر سنگه استاد دانشگاه MIT آموزشی

در زبون تفکر سیستمی پیتر سنگه به این مورد «بازخورد جبرانی» گفته می شه. این مورد رو در مکالمات خود، در برنامه های دولت و در کسب و کارا دیده ایم. در مکالمات مون، سعی می کنیم با مخالفت کردن با حرفای طرف مقابل، روی حرف خودمون تأکید کرده باشیم. درصورتی که دقیقا همین فشار ما به اونا انگیزه می ده بیشتر روی حرف خودشون بمونن. به اونا کمک می کنیم با قدرت بیشتری با ما جنگ کنن.

برنامه های اجتماعی نمونه ای از همین موارد هستن که هدف شون بهبود جامعه بوده، اما شرایط بدتری رو ایجاد کردن. مثلا دولت شرایط بهبود زندگی رو واسه منطقه ای از کشور ایجاد می کنه. همین موضوع باعث می شه مهاجرت بهش ناحیه بیشتر شه و حاشیه نشینی غیراستاندارد در اون منطقه زیاد شه. همیشه مراقب کلمه «دخالت» باشین. به محض اینکه این کلمه رو شنیدید، بدونین معنی اش اینه که «فشار زیادی وارد می کنیم» و منتظر نتایجش بشینین. واسه مقابله با این موضوع، اجازه بدین سیستم خودش راه حل رو پیدا کنه. مارگارت ویتلی (Margaret Wheatley) در این باره می گه:

«… یک سیستم زنده، از منافع مشترک تشکیل می شه. همه تغییرات، به دلیل تغییر در معنا هستن. هر سیستم زنده آزاده انتخاب کنه که می خواد تغییر کنه یا نه؟ سیستما راه حلای خود رو دارن.»

یکی از وظایف مدیران و رهبران اینه که افراد رو به همکاری دعوت کنن و با ایجاد مشارکت جمعی، محیط امنی رو به وجود بیارن که ایده ها در اون رشد کنن.

۳. رفتار قبل اینکه بدتر شه، بهتر می شه

۱۱ قانون تفکر سیستمی از دیدگاه پیتر سنگه استاد دانشگاه MIT آموزشی

بهترین راه واسه ترسیم این معنی، توضیح کارتونی از آرنی لِوین (arnie Levin) است. این کارتون مردی رو نشون می ده که در بین دومینوهایی قرار داره که به شکل دایره چیده شدن. اون دومینوی جلویی اش رو هل می ده. از لحظه ای که دومینوها شروع به ریختن می کنن، آزادی احساس می شه چون فشار از روی مرد، به دومینوی بعدی منتقل شده. اما نکته مهم اینه که دومینوها روی هم می ریزند و درنهایت آخرین دومینو روی مرد میفته و اونو له می کنه. این مثال کنایه از اینه که مشکل درنهایت به خودِ مدیریت برمیگرده.

پیتر سنگه باور داره که همین مسئله در سازمانایی که به جای حل مشکل، بیشتر درگیر کنترل اثرات اون هستن هم اتفاق میفته. مشارکت با دی نفعان واسه حل مسئله، می تونه این نگرانی رو حل کنه. به شرط اینکه محیط سالمی واسه رفت و امد وجود داشته باشه و تعصب رو کاهش بده. اینطوری ایده ها و راه حلای پنهون ای اون طرف سیاستا و شخصیتا شکل میگیره.

۱۱ قانون تفکر سیستمی از دیدگاه پیتر سنگه استاد دانشگاه MIT آموزشی

۴. همه مشکلات با یک راه حل حل نمی شن

۱۱ قانون تفکر سیستمی از دیدگاه پیتر سنگه استاد دانشگاه MIT آموزشی

کاپلان (Kaplan) این قانون رو «قانون وسیله» نام نهادهه. اون می گه: «به پسربچه ای یک چکش بدین، اون وقت اون بچه با هرچه روبرو شه، فکر میکنه احتیاج به کوبیدن داره!» درک این قانون خیلی راحته. وقتی راه حلی یک بار به نتیجه می رسه، دوست داریم دوباره از اون استفاده کنیم. این اتفاق زمانی میفته که می خواهیم بهترین روش ها رو واسه حل مسائل پیچیده به کار ببریم. مشارکت با اعضای گروه تون به شما کمک می کنه به دیدگاه های غنی تری دست پیدا کنین و وسایل جور واجور تری واسه حل مشکل پیدا کنین.

۵. مصرف دارو ممکنه بدتر از مریضی باشه

این قانون «انتقال بار مسئولیت» نام داره. ممکنه از مقایسه این قانون با قانون شماره ۲ (هرچه بیشتر فشار بیارین، سیستم شما رو بیشتر پس میزنه) گیج شید. ولی این دو قانون با هم متفاوتند و ممکنه در یک لحظه هردوی اونا رخ بدن. دارو در این مورد، دخالت ایه که افراد رو توانا می کنه و این نوع دخالت اعتیادآوره. پیتر سنگه می گه: «هرچه تکیه بر دخالت بیشتر شه، قدرت سیستم واسه خوددرمانی کمتر می شه.» این قضیه مثل اینه که بخواهید به کسی ماهی بدین یا ماهیگیری رو یادش بدین.

اگه معتقدید دخالت لازمه، باید مطمئن شید این دخالت با وابستگی ای که ایجاد می کنه، کل سیستم رو ضعیف نمی کنه. مثلا آموزش همگانی فشار آموزش کودکان رو از دوش والدین برداشتهه. اما مشارکت ذی نفعان در پیدا کردن مشکل و ارائه راه حل واسه اون، بار مسئولیت رو از یک بخش خاص بر می داره و در کل شرکت پخش می کنه.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   شرایط عمومی پیمان چیه؟ "

۶. کسی که سریع تره، حتما موفق تر نیس

۱۱ قانون تفکر سیستمی از دیدگاه پیتر سنگه استاد دانشگاه MIT آموزشی

طبق داستان معروف لاک پشت و خرگوش، میدونیم که ممکنه وقتی درگیر سرعت گرفتن هستیم، عقب بمونیم. هر سیستمی واسه خودش سرعت بهینه و منحصربه فردی داره. اگه مدیریت نگران سرعت عمل سازمان باشه، از برنامه های «اصلاحی» استفاده می کنه. مثلا می گه: «مشاوری استخدام کردم که شرایط رو اصلاح کنه.» نسبت به این واژه حساس باشین. اگه بخوایم در بازه ی زمانی کوتاه، اصلاحات سریع و تکراری انجام بدیم، ممکنه تا خیلی وقت مجبور باشیم تاوان پس بدیم تا آسیبای وارده به سیستم رو رفع کنیم. هیچ سیستمی در یک شب قادر به تغییر نمیشه. پیدا کردن راه حل پایدار، زمان بره. اعضای انجمن واسه برابری با تغییرات جدید احتیاج به زمان و فضای کافی دارن. اگه مدیریت با کم شدن سرعت تغییرات، امکان برابری با شرایط جدید رو بسازه، نتیجه اش این می شه که جامعه حمایت کننده تری داره.

۷. دلیل و معلول رابطه نزدیکی با جا و زمان ندارن

تابه حال شده چندین بار دکمه ی آسانسور رو بزنین؟ ذات آدمی اینگونهه که وقتی تلاشی می کنه، می خواد در یک بازه ی زمانی کوتاه، به نتیجه ای قابل لمس برسه. این قانون در تموم مراحل آزمونا، شکلای جور واجور سرمایه گذاریا و کسب و کارا صادقه. رقابت اینجاست که بعضی وقتا بین دلیل و معلول رابطه مشخصی هست، ولی این رابطه همیشه حاکم نیس. وقتی فعالانه با گروه خود در رابطه باشین و اطلاعات رو با اونا به اشتراک بذارین، اونا فرصت دارن دلیل اتفاق و نتیجه اونو بفهمن و صبور باشن.

۸. تغییرات کوچیک می تونن نتایج بزرگی به دنبال داشته باشن. اما ناحیه ای که این فرق رو ایجاد می کنه معمولا به سختی قابل تشخیصه

در «قانون اهرم» گفته می شه تمرکز دقیق روی «جای درست»، می تونه بزرگ ترین تغییرات رو بسازه، حتی اگه این تمرکز کم باشه. مشکل اینجاست که این «جای درست» عموما قابل تشخیص نیس. یکی از این سعیایی که باعث تغییرات بزرگ می شه، تشخیص اهداف سیستمه. بعضی میگن سیستم آموزشی کمکی نمی کنه. به نظر من خیلی هم خوب کار می کنه. مثلا نیروهای تولیدی کارخانه عالی با هدف «تولید» توجیه شدن. اما الان هدف در حال تغییره. بخشی از این تغییر به دلیل تغییر در فناوریه که به ذی نفعان سیستم آموزشی اجازه می ده تا همکاری کنن و بر اهداف سیستم اثر بذارن.

یک نمونه عالی از اقدامات کوچیک و تقریبا غیرعادی، استفاده از حشرات واسه کنترل حشراته! مثلا در خیلی از فضاهای سبز، واسه کنترل حشرات مزاحم از زنبورها استفاده می شه. این یک راه حل بسیار هوشمندانهه که حتما مشهود هم نبوده. آشنایی با سیستم، کلید تشخیص اهرم در سیستم پیتر سنگه. سیستم آموزشی، سیستم گسترده ایه و افراد محدودی اونو اون قدر خوب می شناسن که بتونن بفهمن اهرم کجاست. اینجا هم داشتن گروه بزرگی از ذی نفعان و استفاده از هوش جمعی می تونه راه حل ما باشه.

۹. دید خود رو عوض کنین

۱۱ قانون تفکر سیستمی از دیدگاه پیتر سنگه استاد دانشگاه MIT آموزشی

تفکر صفر و صدی یا سفید و سیاهی، به نیوتن تعلق داره. در خیلی از شرایط کاری ما فکر می کنیم راه حل، «یا» الفه «یا» ب؛ درصورتی که ممکنه راه حل «هردو» یا «اگه … اون وقت …» باشه. اگه دید خود رو به مشکلات عوض کنیم، ممکنه به راه حلای متفاوتی برسیم. دعوت از ذی نفعان واسه تفکر جمعی، کمک می کنه شکلای جور واجور جور واجور راهکارها رو تجسم کنیم و به خروجی بلندمدت برسیم.

۱۰. نصف کردن یک فیل، اونو به دو فیل جدا از هم تبدیل نمی کنه

اگه دیدگاهی کل نگرایانه به سیستم نداشته باشین، به دردسر بزرگی خواهید افتاد. سیستم آموزشی مثل یک فیل بزرگ الجثهه که واسه بسیاری افراد دیدن کُل اون کار سختیه. بهترین راه اینه که افرادی در جاهای متفاوت بایستند و زاویه دید خود رو توضیح کنن. تقسیم کردن سیستم و سعی واسه جدا سازی وتحلیل قطعات به شکل جداگونه، بدترین راه حل ممکنه. راه حلی که واسه عاج فیل کار می کنه، ممکنه بدترین راه حل واسه دُم اون باشه. این نشون می ده کل نگر بودن و استقبال از نقطه نظرات متفاوت، به شما کمک می کنن بفهمین بخشای جور واجور چه جوری با همدیگه رفت و امد دارن و به جای تصویری بهم ریخته و نامفهوم، تصویری کامل و شفاف از سیستم واسه خود بسازین.

۱۱. هیچ سرزنشی در کار نیس

آخرین قانون تفکر سیستمی پیتر سنگه اینه که در یک سیستم برابری پیچیده، هیچ «دیگرانی» وجود نداره. همه کس و همه چیز در رابطه باهمند و با مشارکت همدیگه کل سیستم رو میسازن. بعضی وقتا ما با این معنی مشکل داریم. زمانی پیش میاد که به طرف سرزنش، انحراف و رد میریم. واقعیت هم اینه که سخته مسئولیت کامل چیزی رو برعهده بگیریم که فکر می کنیم خارج از کنترل ماست.

در قرن الان، رقابت اینه که پردل و جربزه باشیم و افرادی رو که از نظر خودمون دشمن ما هستن، به مراحل خود دعوت کنیم. دعوت ذی نفعان به حل مسئله و تصمیم گیری گروهی، مشکلات رو کنار نمی زنه، اما تعادل و سرعت مون رو زیاد می کنه.

۱۱ قانون تفکر سیستمی از دیدگاه پیتر سنگه استاد دانشگاه MIT آموزشی



جلسات کاری رو تبدیل به وسیله موفقیت خود کنین


۳

دسته‌ها: آموزشی