عقد نکاح دو گروه شرط اصلی داره

  1. دسته اول اون دسته از شروطیه که موضوع اونا یکی از موارد قانونی یا شرعی نکاحه و زوج یا زوجه می خوان حدود یا شرایط اونو تغییر.
  2. دسته دوم هم اون دسته از شروطیه که مستقیما مربوط به عقد نکاح نیس و زوج و زوجه به دلایلی اونا رو در جدا از اینکه عقد نکاح آورده ان. (شروط ناظر به امور خارج از عقد نکاح)

دسته اول شروط

شروط جدا از اینکه عقد نکاح چیه؟  آموزشی

شروطی که موضوع اونا یکی از موارد قانونی یا شرعی نکاحه و زوج یا زوجه می خوان حدود یا شرایط اونو تغییر.

شروطی که دو طرف در احکام نکاح قرار میدن، ممکنه مربوط به یکی از موارد زیر باشه:

  1. انعقاد نکاح یعنی هنگامی که زوج و زوجه می خوان عقد خود رو جاری و ثبت کنن؛
  2. آثار نکاح منظور آثاریه که بعد از انعقاد عقد نکاح بر زوج یا زوجه انجام یا داشتن اون لازم می شه؛
  3. انحلال نکاح یعنی هنگام به هم زدن عقد نکاح مثلا به وسیله طلاق؛
  4. مهر.

۱. روابط مربوط به انعقاد نکاح

طبق اصلی در علم حقوق به نام اصل آزادی قراردادها، حق مربوط به انتخاب طرف مقابل در قرارداد و تصمیم گرفتن درباره پیوستن یا نپیوستن به قرارداد از حقوق ساده ی هر فرده، اما شرایط انعقاد و درستی عقد باید به وسیله قانون تعیین شه.

ازدواج کردن و نکاح مثل حقوق در رابطه به شخصیت آدم هاست و غیرقابل اسقاطه. پس اگه کسی در جدا از اینکه قراردادی حق ازدواج با زنی رو واسه یه مدت ازخود سلب و ساقط کنه و در اثنا با همون زن ازدواج کنه، هیچ منبع قانونی و دادگاهی حق نداره رابطه و ازدواج اون دو رو نفی کنه و به رسمیت نشناسه.

شروط جدا از اینکه عقد نکاح چیه؟  آموزشی

شروط جدا از اینکه عقد نکاح چیه؟  آموزشی

۲. شروط مربوط به آثار نکاح

فرق اصلی عقد نکاح با بقیه عقود در قانون، نقش زوج و زوجه نسبت به تعیین آثار اینه. در دیگر عقود، آثار عقد به وسیله دو طرف اون عقد مشخص می شه و تعهدات و الزاماتی که از عقد ناشی می شن و بر عهده ی هر کدوم از اونا قرار میگیره، به وسیله خود اونا پذیرفته شده، اما در نکاح زن و شوهر باید آثار عقد رو اون طور که قوانین مربوط بهش تعیین کردن، قبول کنن. پس زن و شوهر نمی تونن در نکاح شرط کنن که زوج از ریاست خونواده محروم باشه یا زوجه حق نداشته باشه با مشاغل منافی خانوادگی شوهر خود مخالفت کنه.

شروط جدا از اینکه عقد نکاح چیه؟  آموزشی

۳. شروط مربوط به انحلال نکاح

گذشته از موارد طلاق توافقی، در ۲ مورد اثر شرط جدا از اینکه عقد در فسخ و انحلال نکاح رو میشه مشاهده کرد:

۱. درمورد فسخ عقد نکاح، این امکان به خاطر این بوجود اومده که ضرر و زیان از کسیه که این عقد رو نفهمیده و اصطلاحا «جاهل» امضا کرده باشه، جبران شه.

حال اگه در جدا از اینکه عقد نکاح، شرط شه که هر کدوم از دو طرف یا هردو امکان فسخ نکاح رو ندارن (اسقاط خیار فسخ در عقد نکاح شرط شه) یعنی زوج یا زوجه یا هردو شرط کنن که طرف مقابل حق فسخ نکاح نداره، دیگر حقی واسه طرفی که ضرر دیده باقی نمی موند؛ اما اگه کسی که بر اون شرط شده از روی جهل و ندانسته به این شرط راضی شده باشه نمیشه اونو مجبور به تعهد به شرط کرد. عقد نکاح جزءِ قراردادهای معاملاتی نیس و در این عقد، شخصیت و احساسات انسانی مورد توجه قرار گرفته. مثلا نمیشه هیچکی رو به خاطر این که خودش اراده کرده و خواستهه محکوم کرد تا پایان عمر به زور همسر یک فرد دیوونه یا مریض باشه.

۲٫ به موجب ماده ۱۱۲۸ قانون مدنی «هروقت در یکی از دو طرف، صفت خاصی شرط شده باشه و بعد از عقد معلوم شه که بدون اون وصف مقصود بوده، واسه طرف مقابل حق فسخ هستش.» در تعیین این اوصاف واسه هر کدوم از دو طرف در قانون محدودیتی وضع نشده و اراده و خواست هر یک از زن و شوهر می تونه آزادانه اونو مشخص کنه.

دسته دوم شروط

شروط جدا از اینکه عقد نکاح چیه؟  آموزشی

شروطیه که مستقیما مربوط به عقد نکاح نیس و زوج و زوجه به دلایلی اونو در جدا از اینکه عقد نکاح آورده ان (شروط ناظر به امور خارج از عقد نکاح )

بعضی وقتا زن و شوهر لازم میدونن که قسمتی از التزامات و تعهدات خود رو در برابر همدیگه درضمن عقد نکاح بیارن. اینطور موارد از شرطا مستقیما به انعقاد و آثار و انحلال عقد مربوط نیستن. مثلا اون طور که زوج تعهد بده که زن دیگری اختیار نکنه یا زنِ خود رو از شهر معینی خارج نکنه یا زن رو درطلاق دادن خود، وکیل کنه تا زن بتونه بدون نیاز به حضور زوج و از طرف اون خود رو مطلقه سازه.

شرط وکالت در طلاق

از اونجا که برابر ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی مرد می تونه با مراجعه به دادگاه خونواده هروقت بخواد خواسته طلاق همسرش رو بده اما زن فقط در موارد نامبرده درمواد ۱۱۲۹ و ۱۱۳۰ قانون مدنی یعنی در مواردی که زوج از پرداخت نفقه پرهیز کنه و زور اون به پرداخت نفقه هم ممکن نباشه یا ادامه زندگی مشترک با زوج واسه اون همراه با عسروحرج و سختی غیرقابل تحمل باشه، می تونه از دادگاه خواسته کنه تا زوج رو مجبور به طلاق کنه، راه هایی پیش بینی شده تا زن هم بتونه جدا واسه مطلقه ساختن خود اقدام کنه که مثل این راه ها وکالته.

وکالت جدا از اینکه عقد ازدواج یا جدا از اینکه عقدِ خارجِ لازم به سه صورت ممکنه:

اول: در نکاح یا عقدِ خارجِ لازم (منظور از عقد خارجِ لازم، عقد و قرارداد دیگریه که خارج و جدا از عقد نکاح بین زوج و زوجه مثلا در مورد ی فروش کالایی بسته شده، اما در جدا از اینکه اون شرطی آورده شده که مربوط به عقد نکاحه و این شرط معتبره) واسه زوجه «وکالت» شرط می شه، به این معنا که در مدت معینی -و نه نا تموم و به شکل مطلق که در این صورت شرط معتبر نیس- هروقت بخواد، می تونه خود رو با وکالت از طرف زوج مطلقه سازه.

دوم: در عقد نکاح یا عقدِ خارجِ لازم، واسه زوجه «وکالت» شرط می شه به این معنا که در صورت به اتفاق پیوستن چیزی، بتونه خود رو مطلقه سازه. پس هر زمان که زن دونست که اون امر اتفاق افتاده، می تونه به وکالت از طرف زوج خود رو مطلقه سازه. مثلا هروقت شرط شه که اگه زوج، زن دیگری گرفت، زن اول می تونه خود رو طلاق بده، به محض این که زن اول از ازدواج دوباره مرد خبردار شد می تونه به موجب این شرط خود رو مطلقه سازه.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   سیستم اتو پارک (پارک دوبل خودکار) چیه؟ 

سوم: در عقد نکاح یا عقدِ خارجِ لازم، واسه زوجه «وکالت» شرط می شه به این معنا که که پس از اتفاق معینی و اثبات به اتفاق پیوستن اون واسه دادگاه، اون بتونه خود رو مطلقه سازه.

این رو ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی عنوان می کنه: «دو طرف عقد ازدواج می تونن هر شرطی رو که مخالف با مقتضای عقد مزبور نباشه یعنی شرعا و قانونا و عرفا خلاف اهداف و کارکردهای عقد نکاح نباشه، در جدا از اینکه عقد ازدواج یا عقدلازم دیگر شرط کنن، مثل اینکه شرط شه هروقت شوهر، زن دیگری بگیره یا درمدت معینی غایب شه یا ترک انفاق کنه یا علیه زن سوءِ قصد کنه یا سوءِ رفتاری کنه که زندگی اونا با همدیگه غیر قابل تحمل شه، زن وکیل و وکیل درتوکیل باشه که پس از تحقق اثبات شرط در محکمه و ارسال حکم پایانی در مورد اون، خود رامطلقه سازه.»

شرایط مندرج در نکاحیه یا سند نکاح

شورای عالی قضایی طی مصوبه ۳۴۸۲۳/۱-۶۱/۷/۱۹- و ۳۱۸۲۳/۱-۶۲/۶/۲۸ به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور ابلاغ کرده که: «در دفترچه های نکاحیه که در اختیار سردفتران قرار میگیره، شرایطی به عنوان شرایط جدا از اینکه عقد یا عقدِ خارجِ لازم درج شه و هنگام نکاح، اون شرایط رو مورد به مورد به زن و شوهر تفهیم کنه و شرطی که مورد توافق زن و شوهر واقع و به امضای اونا رسیده باشه به عنوان شرط جدا از اینکه عقد معتبر هستش.» اون شرایط که در دفترچه های نکاحیه ی فعلی چاپ شده به توضیح زیره:

شرایط جدا از اینکه عقد یا عقدِ خارجِ لازم

شروط جدا از اینکه عقد نکاح چیه؟  آموزشی

۱. جدا از اینکه عقدِ خارجِ لازم زوجه شرط نمود هروقت طلاق بنا به خواسته زوجه نباشه و طبق تشخیص دادگاه خواسته طلاق به دلیل تخلف زن از وظایف همسری یا سوءِ اخلاق و رفتار اون نبوده زوج موظفه تا نصف دارایی موجود خود رو که در ایام زناشویی با اون به دست آورده یا برابر اونو طبق نظر دادگاه بلاعوض به زوجه منتقل کنه.

۲. جدا از اینکه عقدِ خارجِ لازم به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل غیر داد که در موارد مشروحه زیر با مراجعه به دادگاه و اخذ مجوز از دادگاه پس از انتخاب نوع طلاق خود رو مطلقه کنه و هم به زوجه وکالت بلاعزل توکیل غیر داد تا در صورت بذل از طرف اون قبول کنه.

مواردی که زن می تونه طبق مورد خواسته ارسال اجازه طلاق کنه، به توضیح زیره:

  1. ترک زندگی خانوادگی به وسیله زوج کمه کم به مدت شش ماه پشت سر هم یا نه ماه به شکل متناوب در طول مدت یک سال بدون عذر منطقی؛
  2. اعتیاد زوج به یکی از شکلای مختلف مواد مخدر یا ابتلای اون به مشروبات الکلی که به پایه زندگی خانوادگی آسیب وارد آورد و پرهیز یا محال بودن زور اون به ترک اون تو یه مدت که به تشخیص دکتر واسه ترک اعتیاد لازم بوده؛ (در صورتی که زوج به تعهد خود عمل نکنه یا پس از ترک، دوبارهً به مصرف موارد نامبرده روی آورد، بنا به خواسته زوجه، طلاق انجام میشه)
  3. محکومیت قطعی زوج به حبس پنج سال یا بیشتر؛
  4. کتک کاری یا هرگونه سوء ِ رفتار دائمی زوج که عرفاً باتوجه به وضعیت زوجه قابل تحمل نباشه؛
  5. ابتلای زوج به مریضیای صعب العلاج روانی یا مسری یا هر آسیب ی صعب العلاج دیگری که زندگی مشترک رو پریشون کنه؛
  6. نبود رعایت دستور دادگاه در مورد منع اشتغال زوج به شغلی که طبق نظر دادگاه صالح منافی با مصالح خونواده و آبرو زوجه باشه؛
  7. محکومیت قطعی زوج در اثر ارتکاب جرم و اجرای هرگونه مجازات مثل حد و تعزیر در اثر ارتکاب جرمی که مخالف با آبرو خانوادگی و شئون زوجه باشه. تشخیص اینکه مجازات مخالف با آبرو و شئون خانوادگیه با توجه به وضع و موقعیت زوجه و عرف و موازین دیگر با دادگاه؛
  8. در صورتی که پس از گذشت ۵ سال، زوجه از شوهر خود به جهت عقیم بودن یا مشکلات جسمی دیگر زوج، صاحب بچه نشه؛
  9. زوج همسر دیگری بدون رضایت زوجه اختیار کنه یا به تشخیص دادگاه نسبت به همسران خود اجرای عدالت نکنه.

امکان داره وکالت به زن محدود به نمونه های پیش بینی شده در قانون باشه؟

چیزی که در ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی اومده مثلا و مثاله و جنبه ی حصری و محدود نداره. مثالای اشاره شده هم نشون میدن که همه ناظر به مواردیه که زندگی مشترک رو واسه زوجه مشکل می کنه و واسه اون عسروحرج و سختی به وجود میاره. اما در این شروط وکالت تراضی زن و شوهر با همدیگه مؤثره، نه قانون و عرف. پس دو طرف می تونن هر شرطی رو که مخالف شرع و قانون و عرف مسلم جامعه نباشه، در این عقد بذارن.

سؤالی اینجا به ذهن خطور می کنه اینه که که تفویض طلاق به زوجه مخالف با مقتضیات عقد نکاحه یا نه؟ یا برخلاف قوانین نیس؟ یعنی اگه زوجه شرط کنه که تنها اون حق طلاق داشته باشه و این حق از زوج سلب شه، این شرط صحیحه ؟

تفویض کامل طلاق به زوجه بدون دادن وکالت بر خلاف وجود عقد نکاحه. زوج این حق رو فقط از راه وکالت می تونه به دیگری تفویض کنه و در این صورت خود هم از اون بهره منده؛ سپردن حق طلاق به زن بر خلاف مقتضای عقد نکاحه پس شرط باطله و اثری نداره.

ولی اون طور که گفتیم، جدا از اینکه عقد نکاح یا عقد لازم دیگری میشه شرط نمود که زوجه از طرف زوج «وکیل» باشه که خود رو مطلقه سازه. در این صورت زوجه به عنوان نمایندگی از شوهر، خود رو طلاق می ده.

(مقاله حاضر با دلیل به مواد عمومی قانون مدنی و مراجعه به بخشایی از مقاله سرکار خانوم صدیقه مهدوی کنی در مورد شروط جدا از اینکه عقد نوشته شده).

تهیه شده در: chetor.com


۱

دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید